Leo’s Blog

Leo ten Hag
Leo ten Hag

Wil je reageren op een van mijn blogs? Dat kan op het formulier onder deze blog. Reacties zijn terug te vinden onderaan (in de footer)

 

 

6 mei 2019

Kiek!, wat een onzin

Het is 26 juni 1876. De locatie: Little Big Horn, USA. Generaal Custer heeft zich met de laatste overgebleven manschappen van de 7th Cavalry, een elite-eenheid, op een heuvel teruggetrokken. Zij bieden vertwijfelt weerstand tegen een overmacht aan Indianen. Ze vechten door tot de laatste kogel is verschoten en sneuvelen dan één voor één, Custer als laatste. Zo eindigt een strafexpeditie tegen een aantal opstandige Indianenstammen in een heroïsche ‘last stand’ en de totale vernietiging van de 7th Cavalry.

Dit verhaal is, mede dankzij tal van verfilmingen, een iconisch beeld geworden. Bovenstaande tekst is bewust in de tegenwoordige tijd geschreven. Je krijgt dan het gevoel er zelf bij te zijn en elk moment een met oorlogskleuren beschilderde Indiaan op je af te zien komen. Beleving, daar gaat het immers om.
Er is echter een kleine, zij het niet onbelangrijke ‘maar’ bij dit verhaal: er klopt geen zak van! Het aardige is dat dit iconische beeld mede door archeologisch onderzoek (en dat is opmerkelijk bij een zo relatief recente gebeurtenis) grondig onderuit is gehaald. Wat in het bovenstaande verhaaltje als een heldhaftige strijd is neergezet blijkt in werkelijkheid een paniekerige vlucht van voor het merendeel jeugdige en al voor het begin van de veldslag uitgeputte soldaten te zijn geweest.
Zo kennen we in de geschiedenis tal van dergelijke iconische beelden, die bij nader onderzoek vaak slechts zeer ten dele juist blijken te zijn. Ik geef het voorbeeld van Operatie Market Garden, dat door het boek van Cornelius Ryan (A Bridge too Far) en meer nog door de verfilming daarvan iconische status heeft gekregen. Ook hier een heroïsche ‘last stand’, nu van Britse parachutisten, die tegen een overmacht aan Duitsers de Rijnbrug bij Arnhem verdedigden, maar het uiteindelijk op moesten geven. Het heeft van Market Garden een Slag om Arnhem gemaakt en dat is een zeer hardnekkige mythe geworden. Denk hierbij ook aan het stereotype beeld van Britse militairen die, nadat na zware gevechten de Waalbrug bij Nijmegen was veroverd, niet meteen verder wilden oprukken om hun makkers in Arnhem te hulp te schieten: het was namelijk eerst tijd voor hun ‘cup of tea’.


Het is de taak van archeologen en historici, amateurs en professionals, om met een kritische blik naar dergelijke overgeleverde en bij veel ‘geschiedenisconsumenten’ op het netvlies gebrande beelden te kijken. Zij moeten zeker niet dergelijke beelden oproepen en daarbij hopen dat ze een iconische status krijgen en nooit meer worden vergeten. Dat is geen levende geschiedenis, maar verbergt de geschiedenis juist onder een laag statische plaatjes. Levend wordt het pas als we voortdurend vragen blijven stellen. Historici en archeologen moeten al helemaal geen genoegen nemen met een verhaal dat ‘af en toe wellicht te kort door de bocht’ zal zijn, omdat het nu eenmaal een mooi plaatje oplevert. Het streven naar de ‘ware toedracht’ moet de leidraad zijn, al zal die nooit volledig achterhaald worden. Daarvoor zijn we kinderen van onze tijd, met (impliciete, onbewuste) veronderstellingen, aannames en, ja, vaak verblind door beelden met iconische status. Het stellen van kritische vragen ten aanzien van het verleden kan ons wel meer bewust doen worden van onze vooringenomenheden en hoe we de geschiedenis daar mee kleuren. Dan kunnen we voorkomen dat we reageren als die meneer uit Nijmegen, die een schilderij van Vermeer aanziet voor de Mona Lisa. Of dat Market Garden, onder invloed van over het algemeen niet door historische kennis gehinderde belevingsdeskundigen tot een soort ‘Marketing Garden’ gaat worden.


 

3 antwoorden op “Leo’s Blog”

  1. Ha Leo, dat blijft inderdaad steeds de afweging: als je geschiedenis en archeologie aan een groter publiek wilt presenteren, hoe ver mag je dan gaan met vereenvoudiging (debilisering) van de feiten? Enerzijds mag je al blij zijn als er aandacht aan besteed wordt, anderzijds wil je dan wel dat die aandacht ‘klopt’. Een mooie waarschuwing voor iedereen die met de ‘Holland City’ marketing te maken heeft waar ik laatst over schreef. Ik was heel enthousiast over de manier waarop ‘De Romeinen’ voor het publiek moeten gaan leven, maar om te parafraseren op Máxima: Dé Romein bestaat niet. Tijdens onze bespreking waren er meer die daar moeite mee hadden: 500 jaar Romeinen in Nederland in één verhaallijn samenbrengen: onmogelijk! De tijd zal leren naar welke kant de boom valt. Onzin of zinvol….

    1. Mooi Leo. Hardnekkige mythes.
      Als je de leugen vaak genoeg vertelt wordt het vanzelf de waarheid.
      Trump maakt daar mooi gebruik van.

  2. Goed gedaan, Leo,
    Je verhaal over generaal Custers is bijna anderhalve eeuw oud en toch komt het over alsof het pas is gebeurd. Eigenlijk past het precies in onze tijd! We geloven alles en zijn overal tegen. Wij zijn tenminste nog gevaccineerd.

    Blijf doorgaan!
    Jan J.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *