Gratis lezen

Door Leo ten Hag

 

 

De stad, het vuil en de beerput
Caesar en zijn massamoord in het Nederlandse rivierengebied
Nijmegen en de archeologie: Observaties vanuit een museum
Het Romeinse publieke badhuis in Heerlen
Archeologische begeleiding Dorpsstraat Elst
Bescherming archeologische sites
Rapportage 256 RCE Beuningse Plas
Over zaaien en oogsten
Alle Westerheems digitaal!
→ Erfgoedinspectie. 2018: Verder graven in depots
→ Handboek Beken en Erfgoed
→ Four approaches to the analysis of (pre-)Roman Nijmegen
→ A Shadow of War. Archaeological approaches 
→ De Nedergermaanse limes: Grenzen van het Romeinse Rijk
Rapporten, over de opgravingen in Nijmegen Noord
Oneindig landschap? Onderzoek van grafheuvellandschappen
Sidestone boeken
Alle wegen leiden naar Rome

 

 

De stad, het vuil en de beerput

De stad, het vuil en de beerput
De stad, het vuil en de beerput

De opkomst, verbreiding en neergang van de beerput in stedelijke context
Roos van Oosten | 2015 ISBN: 9789088903144

De Nederlandse stadsarcheologie heeft de afgelopen decennia een omvangrijke hoeveelheid informatie opgeleverd over de middeleeuwse stad in veel van haar gedaanten. Dit betreft onder meer het ontstaan, de topografie, de materiële cultuur en het functioneren van steden. De veelheid van opgegraven informatie is inmiddels zo groot dat het maken van syntheses een complexe aangelegenheid is geworden. Roos van Oosten kijkt voor het eerst in stadsarcheologisch Nederland systematisch over de grenzen van een individuele stad heen. Ze doet dit aan de hand van een alledaags fenomeen, namelijk poep- en pisverwerking in de pre-industriële stad. Sidestone Press. Lees verder..  (externe link)

 

Caesar en zijn massamoord in het Nederlandse rivierengebied

Nico Roymans, 2018: Caesar en zijn massamoord in het Nederlandse rivierengebied, in: Lex Heerma van Voss e.a. (red), Wereldgeschiedenis van Nederland, Amsterdam
In 55 v.Chr. richtten Romeinse troepen op Nederlandse bodem een massaslachting aan onder twee Germaanse stammen. Julius Caesar, leidinggevend generaal en ooggetuige, schetst ons een gedetailleerd beeld van deze moordpartij. Mogen we deze actie duiden als een daad van genocide? Volg deze link.. (Eerst volgen er een titelpagina en inhoudsopgave van Wereldgeschiedenis in Nederland en daaronder de betreffende tekst.)

 

 

Nijmegen en de archeologie: Observaties vanuit een museum

Nijmegen en de archeologie
Observaties vanuit een museum, klik op de afbeelding.

TMA – Tijdschrift voor Mediterrane Archeologie
1990, TMA06
Cultural Studies,
Classical Archaeology,
Museum Studies,
Gallo-roman archaeology,
Museum and Heritage Studies

door Louis Swinkels 1990

 

 

Roman bathing in Coriovallum

Roman bathing in Coriovallum
Roman bathing in Coriovallum

Op 6 maart 2020 is de publicatie Roman Bathing in Coriovallum gepresenteerd bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Hierin wordt onder meer aangetoond dat het oudste gebouw van Nederland in Heerlen staat. Deze eer komt toe aan het plaatselijke Romeinse badhuis, zo bewijst grondig wetenschappelijk onderzoek. Het is gebouwd tussen 63 en 73 na chr. Daarnaast was de omliggende plaats van het badhuis, Coriovallum, belangrijker dan tot nu toe aangenomen. Deze en vele andere resultaten zijn nu aan het licht gekomen. Een historische mijlpaal, zegt de Rijksdienst van het Cultureel Erfgoed.

In de publicatie wordt een vernieuwd historisch beeld gepresenteerd van een plaats met een niet-geringe status. Het badhuis zelf, door militairen gebouwd in 63-73, werd mettertijd steeds imposanter. Op het hoogtepunt stond er een façade van maar liefst 48 meter met een hoogte van 8 tot 10 meter met een zwembad. Voor burgers en militairen uit de hele regio werd het een belangrijke ontmoetingsplaats. Tot nu toe werd gedacht dat het badhuis begin tweede eeuw was gebouwd, nu staat vast dat het in de eerste eeuw van onze jaartelling is gebouwd. Rond het jaar nul was er sowieso al bewoning.
Aan de publicatie hebben zo’n dertig nationale en internationale wetenschappers meegewerkt. Zij hebben samenhang aangebracht in de vondsten van het badhuis. Veel andere vondsten uit Heerlen zijn verspreid over Nederland, zoals in de collectie van het Rijksmuseum voor Oudheden in Leiden.

Scroll voor samenvatting van het rapport

Samenvatting uit het rapport: Het betreft dan een kerngebouw met vier badvertrekken (apodyterium, frigidarium, tepidarium en caldarium) op een rij en daartegenaan, aan de westkant, een vijfde, rond vertrek (het laconicum). Alle warme vertrekken werden door middel van één installatie verwarmd. Het caldarium had één warmwaterbad en het frigidarium had twee koudwaterbaden. Het apodyterium was dusdanig groot, dat daarin zeer waarschijnlijk ook gesport werd. Van ommuurde buitenruimtes om te sporten was in deze vroege fase nog geen sprake. Dit badhuis, met een afmeting van zo’n 40 x 14 m, is gebouwd op een aflopende flank van een hellend plateau. Dit reliëf zorgde voor een natuurlijke watertoevoer uit de bron van de Caumerbeek ten zuidoosten van het badhuis, en waterafvoer naar de Geleenbeek in noordwestelijke richting. Het badhuis was bij lange na niet het eerste gebouw van Coriovallum. De uitwerking van de oude ROB-opgravingen van het terrein direct rond het badhuis en de daar aangetroffen vondsten heeft duidelijk gemaakt dat de eerste bewoning te dateren is in de Augusteïsche periode – zo rond het begin van de jaartelling. Overigens was toen nog sprake van houtbouw. Het vondstmateriaal uit deze vroege fase is opvallend militair van karakter, wat geen verbazing hoeft te wekken, aangezien de regio tussen Maas en Rijn in die tijd volledig in het teken stond van de Germaanse oorlogen. Coriovallum was ontstaan op de kruising van twee Romeinse hoofdwegen; de eerste staat nu bekend als de Via Belgica en verbond de grenszone aan de Rijn met het Gallische achterland; de tweede liep vanuit Aquae Granni (Aken) in het zuiden over de rechteroever van de Maas naar het grote legioenskamp Vetera in Xanten in het noorden. Coriovallum was op deze manier direct verbonden met de twee later gestichte coloniae aan de Rijn: Colonia Claudia Ara Agrippinensium (Keulen) en Colonia Ulpia Traiana (Xanten). In de laat-Flavische of Trajaanse periode is het badhuis uitgebreid. Door een vierkante ommuring te bouwen die aan drie kanten het toen bestaande kerngebouw omsloot, werd het complex in omvang viermaal zo groot en kreeg het een oppervlak van zo’n 2500 m2. Naast een porticus aan de voorkant met drie bedrijfsruimten kwamen er twee palaestrae bij. Deze uitbreiding bood vooral ruimte aan de sociale aspecten van het baden. Dat laat zien dat voor degenen die achter de vergroting zaten – de lokale elite? – deze ‘social space’ bijzonder belangrijk was. In de uitgebreide vorm bestond het badhuis minstens anderhalve eeuw. Eenmaal vond een ingrijpende renovatie plaats aan het fundament van het caldarium en het tepidarium, mogelijk als het gevolg van vochtproblemen. De stad rond het badhuis floreerde, wat te zien is aan de verstening van huizen en de bouw van een omvangrijk stenen complex schuin tegenover het badhuis. Opvallend is de bloei van de lokale pottenbakkersindustrie, die een bijzonder breed vormenspectrum produceerde. Direct buiten het badhuis zullen ambachtelijke activiteiten plaatsgevonden hebben, zoals de verwerking van vlees, het looien van leer, en het op industriële schaal malen van graan. In het badhuis kon de bader terecht voor een scala aan behandelingen, waaronder zeker ook medische ingrepen. In de tweede helft van de derde eeuw vond een ingrijpende omvorming van het badhuis plaats. Rondom het badhuis, aan de voor- en achterzijde, werd een diepe en brede V-vormige gracht gegraven, die parallel liep aan de ommuring. Het is denkbaar dat tussen de gracht en de ommuring van het badhuis een wal of muur heeft gestaan. De aanleg van deze fortificatie is in deze periode overal zichtbaar in de steden langs de Via Belgica. Binnen de ommuring ging het badcomplex helemaal op de schop. Muren werden verplaatst, het caldarium werd aan de westkant opengebroken om een nieuw praefurnium aan te leggen, en verbindingsbogen onder de zwevende vloer van de verwarmde ruimtes werden dichtgezet. Door al deze maatregelen ging het badhuis tot een ander type behoren: het behoorde niet langer tot het rijentype, maar tot het bloktype. De ingrepen van deze periode zijn goed herkenbaar door de slordige manier van metselen en het veelvuldig gebruik van spolia, waarvan vele duidelijk afkomstig waren van andere gebouwen uit Coriovallum. In deze vorm fungeerde het badhuis nog minstens een eeuw. De aanleg van de grote gracht maakte een einde aan de bewoning direct buiten het badhuis en het is aannemelijk dat het inwonertal van de stad sterk terugliep. Het vondstmateriaal van deze fase laat zien dat de bewoning in de stad opnieuw een militair karakter kreeg. Het is opmerkelijk dat het badhuis nog steeds als zodanig functioneerde. Dat bleef zo tot de val van het West-Romeinse Rijk, in 476 n.Chr. Dit toont aan dat het badritueel, in al zijn aspecten, voor de lokale bevolking in de laat-Romeinse tijd onverminderd belangrijk bleef. Het badhuis heeft zodoende vier eeuwen lang een centrale rol gespeeld in Coriovallum.

 

De publicatie maakt deel uit van de reeks Nederlandse Archeologische Rapporten (NAR) van de RCE. Dit is nummer 65. De papieren versie (Engelstalig) is te koop op diverse adressen, maar ook gratis te downloaden via de website van RCE

 

J. T. Verduin, L.M.B. van der Feijst en E. Blom (red.), 2017: Plangebied Centrum Elst fase 5, Dorpsstraat Elst,
gemeente Overbetuwe. Een archeologische begeleiding (ADC Rapport 4368), Amersfoort
Dorpsstraat Elst
Plangebied Centrum Elst fase 5, Dorpsstraat Elst

Samenvatting uit het rapport

“In opdracht van gemeente Overbetuwe heeft ADC ArcheoProjecten tussen 8 oktober 2015 en 24 februari 2016 een Archeologische Begeleiding (conform protocol Opgraven) uitgevoerd ten behoeve van de aanleg van een nieuwe hemelwaterafvoer/ en rioleringstracé in de Dorpsstraat te Elst. Het onderzoeksgebied heeft een oppervlakte van ca. 540 m² en ligt middenin de hoofdstraat van Elst. Het tracé lag grofweg tussen de Wagenmakersstraat en de Sint Maartenstraat.

Tijdens de begeleiding zijn sporen van steenbouw uit de Romeinse tijd aangetroffen. Het gaat om een muur en verschillende uitbraaksporen van steenbouw, mogelijk afkomstig van verschillende stadsvilla’s. Dergelijke resten komen weinig voor en de vondst is daarom archeologisch zeer interessant te noemen. De aangetroffen steenbouw leent zich uitstekend voor een aanvullend onderzoek en interpretatie van de bevindingen ter hoogte van de ABN-Amro bank uit 1953 die door Bogaers in 1970 zijn uitgewerkt. De interpretatie van badhuis die Bogaers aan de steenbouw gaf wordt door onderhavig onderzoek iets genuanceerd tot een gebouw waar vermoedelijk een verwarmde ruimte in aanwezig is geweest. Daarmee valt een relatie te leggen met stadvilla’s die mogelijk op een rij langs de huidige Dorpstraat hebben gelegen. Met dit onderzoek is er dus een stukje van het centrum van Elst zoals dat er in de Romeinse tijd uitzag ingekleurd. Naast een tempelcomplex onder de Grote Kerk, blijkt er meer steenbouw voor te komen in deze tijd. Zeer waarschijnlijk gaat het hier om een complete vicus rondom het tempelcomplex dat door veel inwoners van de Betuwe bezocht zal zijn.”
Lees verder

 

Bescherming archeologische sites

Op lokaal en regionaal niveau zijn er maar weinig archeologische vindplaatsen die een gemeentelijke en/of provinciale beschermde monumentstatus hebben.

RCE: Bescherming archeologische sites

Dat argument staat althans in de verkenning archeologie In Situ 2100 van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed. In het kader van die verkenning zijn ruim 120 medewerkers van gemeenten, adviesbureaus, ontwikkelaars en terreineigenaren zijn bevraagd.

Naar het volledige artikel in ‘Binnenlands Bestuur’

  

 

T. de Groot en J.W. de Kort (red.), 2019: Op (af)stand begraven.

Op (af)stand begraven

Klik afbeelding voor het digitale rapport in PDF.

Een monumentaal Romeins graf in Beuningse Plas (gemeente Beuningen), Amersfoort (Rapportage Archeologische Monumentenzorg nr. 256)

 

Over zaaien en oogsten.
De kwaliteit en bruikbaarheid van archeologische rapporten voor synthetiserend onderzoek

Over zaaien en oogsten
Over zaaien en oogsten

Diederick Habermehl, 2019:

Dit rapport presenteert de uitkomsten van een studie naar de kwaliteit en bruikbaarheid van archeologische rapporten voor synthetiserend onderzoek.
Afgelopen jaren zijn twaalf synthetiserende onderzoeken uitgevoerd in het kader van het onderzoeksprogramma ‘Oogst voor Malta’ van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE).
De 34 syntheseschrijvers gebruikten meer dan 3600 archeologische basisrapportages voor deze studies. Hun ervaringen met deze rapporten en ook hun meer algemene kritische reflecties liggen aan de basis van dit onderzoek, dat uitgevoerd werd door Diederick Habermehl van Image 02. Uit deze studie komt naar voren dat de inhoudelijke kwaliteit van onderzoek onder druk staat. De syntheseschrijvers benoemen verschillende aandachtspunten.
Het rapport is hier te downloaden.

  

 

Alle wegen leiden naar Rome…

Het Romeinse Rijk neemt om verschillende redenen een unieke plaats in de geschiedenis van de westerse beschaving in. Zo is, bijvoorbeeld, het Romeinse recht van onschatbare betekenis voor het recht in heel Europa: de Codex van keizer Justinianus (527-565) vormt nog altijd de basis van de moderne wetgeving in de meeste Europese landen. Meer in het algemeen vormt het Romeinse recht de basis voor vele rechtssystemen in de wereld. De oorsprong ervan ligt al in de vijfde eeuw voor Christus. Van toen af aan heeft het zich ontwikkeld, met als resultaat een rechtsorde die we vandaag als gebruikelijk beschouwen. De invloed die het Romeinse recht heeft uitgeoefend en nog uitoefent op het hedendaagse juridische denken, met name via allerlei juridische concepten als bijvoorbeeld eigendom, huwelijk, contract, is enorm.
Lees verder..

 

 

Westerheem Digitaal!

Tot 2017 gaf onze overkoepelende AWN zes keer per jaar het tijdschrift Westerheem uit: sinds 1952 maar liefst 65 jaargangen van elk zes nummers. U kunt hier, per jaargang, alle nummers digitaal doorbladeren, bekijken en doorzoeken. Ook kunt u printen en jaargangen downloaden. Registers helpen u waar nodig op weg. Jaargang 2005 ontbreekt nog, evenals de registers 1992-2004

Digitaal bladeren in de Westerheem

  

 

Erfgoedinspectie. Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, 2018: Verder graven in depots. 

Erfgoedinspectie. Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, 2018: Verder graven in depots. Behoud en toegankelijkheid in gemeentelijke archeologische depots

Verder graven in depots
Verder graven in depots

  

 

Handboek Beken en Erfgoed

Beeklandschappen met karakter

Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed

Uitgave Stichting Toegepast Onderzoek Waterbeheer in samenwerking met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed

Handboek Beken en Erfgoed
Handboek Beken en Erfgoed

  

  

 


Tom Bloemers en co-auteurs
‘Four approaches to the analysis of (pre-) Roman Nijmegen’

Four approaches to the analysis of (pre-) Roman Nijmegen
Four approaches to the analysis of (pre-) Roman Nijmegen

In de monografie ‘Four approaches to the analysis of (pre-) Roman Nijmegen van Tom Bloemers en een aantal co-auteurs wordt een bloemlezing gepresenteerd uit de opgravingen in ‘Romeins Nijmegen’, die de voormalige Rijksdienst voor Oudheidkundig Bodemonderzoek (ROB) van 1972 tot eind 1981 heeft uitgevoerd.

Het onderzoek richtte zich vooral op de wijdere omgeving van de vesting van het 10e legioen op de Hunerberg. Dit heeft geleid tot wezenlijke nieuwe inzichten in de inrichting en ruimtelijke ontwikkeling van het 3 km2 grote gebied tussen de Nijmeegse binnenstad en het Kops Plateau vanaf de late 1ste eeuw vóór tot in het begin van de 5e eeuw ná Chr. Zo zijn de contouren achterhaald van de grote vroeg-Augusteïsche tweelegioensvesting op de Hunerberg, een kleine versterking bij het Trajanusplein, het vroeg-Romeinse grafveld rond de Museum Kamstraat en de vroegstedelijke nederzetting Oppidum Batavorum in het huidige centrum van de stad en de laat-Romeinse versterking op en om het Valkhof.
Een in alle opzichten verrassende vondst is de kleine begraafplaats uit de Midden-IJzertijd met een graf waarin een tweewielige wagen, speer- en pijlpunten en de crematieresten van een vrouw zijn bijgezet. Het werpt een nieuw licht op de status van mogelijke vrouwelijke leiders in de late prehistorie.
De publicatie is verschenen in de reeks Nederlandse Oudheden van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en is te verkrijgen in de winkel van Museum Het Valkhof, of via de auteur.
Nu gratis lezen via: Tijdschrift 100 jaar Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed 

 

 

Claudia Theune, 2018: A Shadow of War. Archaeological approaches to uncovering the darker side of conflict from the twentieth century (Sidestone Press, Leiden)

A Shadow Of War

 On-line lezen mogelijk via Sidestone Press klik daar op ‘Read online for free’

 

De Nedergermaanse limes:
Grenzen van het Romeinse Rijk, 2018

Grenzen van het Romeinse Rijk
Grenzen van het Romeinse Rijk

David J. Breeze, Sonja Jilek, Erik P.
Graafstal, Willem J.H. Willems † & Steve
Bödecker
Gratis te downloaden via Sidestone Press

 

Archeologische rapporten gemeente Nijmegen downloaden via RAN(tekst van de website van de Gemeente Nijmegen)

Kasteel Lent
Kasteel Lent, een van de vele te dowloaden rapporten

Nieuwe ontdekkingen in het Rivierpark 

Burgemeester Bruls heeft op 17 mei 2018 aan Nelly Kalfs, hoofdingenieur directeur van Rijkswaterstaat, de rapporten gegeven over de archeologische opgravingen in het nieuwe Rivierpark. Het is de afsluiting van jarenlang archeologisch onderzoek in het Rivierpark door de archeologen van Nijmegen. Otto van Lent, een nazaat van de heren van Lent, die ooit in het nu ontdekte kasteel Lent woonden, ontving het rapport over het onderzoek van kasteel Lent.

Opgraven is vastleggen

De archeologen van Nijmegen hebben 7 wetenschappelijke rapporten geschreven. In 4600 pagina’s wordt alles uitgelegd over de vindplaatsen die tevoorschijn kwamen, voordat de Spiegelwaal werd gegraven. De nevengeul moest worden gegraven vanwege de veiligheid. Bij extreem hoog water zorgt de Spiegelwaal ervoor dat het water veilig wordt afgevoerd. Maar eerst werd het archeologisch bodemarchief opgegraven voordat het zou verdwijnen. Na de opgravingen is alles geanalyseerd en beschreven in de rapporten.

25 eeuwen geschiedenis

Het archeologische onderzoek heeft veel kennis over het verleden van het Rivierpark opgeleverd. De 25 eeuwen geschiedenis die tevoorschijn zijn gekomen, laten zien hoe rijk het verleden van de oudste stad van Nederland is. Bovendien is ook nu weer duidelijk geworden dat er zich toch steeds verrassingen in de bodem bevinden.

De 3 belangrijkste resultaten:

  • de Waal stroomde al rond het jaar 0 op dezelfde plek als de Spiegelwaal nu
  • de ontdekking van kasteel Lent
  • de ontdekking van een onbekend onderdeel van schans Knodsenburg, een ravelijn en de vondst van kanonskogels, gesprongen kanonslopen en zelfs gesneuvelde soldaten, wat belangrijke informatie over de gevechten rondom de schans opleverde

De rapporten bekijken?

Dat kan. De rapporten zijn niet in de boekhandel te koop, maar wel te downloaden. Ga naar de digitale studiezaal van www.regionaalarchiefnijmegen.nl en zoek op Archeologische Berichten Nijmegen. Daar staan bovenaan de lijst de rapporten.

……. Of klik op deze link

Daarna: Bovenaan de lijst staan de rapporten. Om deze te downloaden: kolom geheel links aanklikken, op de pagina daarna blokje rechtsonder aanklikken… 

 

D. Fontijn en R. Jansen, 2016: Oneindig landschap? Onderzoek en erfgoed van grafheuvellandschappen, Archeobrief

Samenvatting van het artikel:

“Nederland wemelt van grafheuvels uit de prehistorie. Een groot aantal daarvan is beschermd als archeologisch monument. Over wat zich in het verre verleden rondom die heuvels afspeelde en hoe al die grafmonumenten met elkaar samenhingen, is echter maar bitter weinig bekend. Samen met gemeenten en erfgoedinstellingen doet de Universiteit Leiden hiernaar onderzoek. Deze bijdrage geeft enkele resultaten van dat onderzoek weer, waarbij het accent ligt op uitkomsten die belangrijk zijn voor de vraag hoe we grafheuvellandschappen als erfgoed kunnen bewaren en beleefbaar kunnen maken. We laten zien dat de omgeving rondom grafheuvels nieuwe en belangrijke informatie herbergt, maar ook dat juist in natuurgebieden de archeologische gegevens uit deze omgeving bedreigd worden en soms al sterk aangetast zijn. We eindigen positief met een voorbeeld waarbij door een combinatie van wetenschappelijk onderzoek, initiatieven van overheden en betrokken bewoners een grafheuvellandschap weer in prehistorische luister beleefbaar is gemaakt”.

Link: 

Oneindig landschap? Onderzoek en erfgoed van grafheuvellandschappen

 

Sidestone books

Sidestone Press
Sidestone Press

Met regelmaat verschijnen bij Sidestone boeken over archeologie, geschiedenis en antropologie. Behalve dat onze boeken in print te koop zijn bij de boekhandel bieden wij ook gratis online toegang tot onze boeken.

Onder de  ‘Lees meer’ vindt u een lijstje met recent verschenen Nederlandstalige titels, of boeken die relevant zijn voor de Nederlandse geschiedenis/archeologie. Naast Nederlandse publicaties geven wij voornamelijk Engelstalige boeken uit. Voor een volledig overzicht van onze titels kunt u kijken op https://www.sidestone.com/books/. U kunt ieder boek gratis online doorlezen, klik simpelweg op de knop “read online for free”.
Indien u meer informatie wilt over een boek, contact met de auteur, of een recensie exemplaar wilt aanvragen, neem dan contact met ons op.

 
 
lees meer..

 

Artikelen online lezen over WOII? Via onze website.