Wat is dat voor een ding: Beugelen

De vondst van Jan Kusters, maar wat is dat nou?
Hier is het antwoord op de vraag van Jan: Wat is dat voor een ding. Jan geeft zelf het antwoord hieronder (met demonstratiefilm):

De gevonden ring van de beugelbaan en de geschiedenis van de beugelsport

Beugelen bestaat al sinds de 14de eeuw en staat als enige Nederlandse sport op de erfgoedlijst van traditionele sporten. Het is een sport die vooral in Brabant en Limburg gespeeld wordt.

De beugelsport is van oorsprong een oude sport. Mogen we de geschiedenisschrijvers geloven dan is dit balspel al meer dan 600 jaar oud. Zo schonk hertog Albrecht reeds 1390 voor dit oud Hollands werpspel een ruim veld, gelegen tussen de Grote en de Kleine Houtweg in Haarlem. Van nog oudere datum (1354) zou een rondschrijven zijn aan de stiftkloosters van Aken, Luik en Thorn waarbij ook al melding zou zijn gemaakt van het beugelspel. Een van de eerste afbeeldingen van dit spel dateert uit 1600.
Een schilder van Pieter Brueghel de Jonge toont het beugelspel tijdens de St. Joriskermis. Ook is er een pentekening uit 1611 van Augustus von Mayerburg die het beugelspel toont voor het paleis van de ambassadeurs te Moskou. De fraaiste afbeelding bevindt zich echter in de Proteikirche te Kempen in Duitsland. In het fraaie hoofdaltaar (1513) zijn in houtsnijwerk enkele beugelende kinderen afgebeeld. Vanaf de middeleeuwen zijn er meer gegevens over de beugelsport (ook wel klossen genaamd) bekend. In het begin vermaakten vooral de hogere standen zich met dit spel, doch later groeide dit uit tot een ware volkssport.
In Deventer werd 1482 melding gemaakt van het beugelen aldaar in de verordening waarbij het op bepaalde plaatsen verboden was te beugelen. De beugelsport (en ook andere balspelen zoals taatsen en klootschieten) werd zo algemeen beoefend op straten, pleinen en zelfs kerkhoven dat de overheid zich genoodzaakt zag hier maatregelen tegen te treffen. Een Amsterdams verbod uit 1508 vermeld: “Dat niemand het wage enige stenen uit de stadsstraten te trekken of enige ijzeren of andere instrumenten in de straten te speken zoals beugels, waarmede men kloot”. Blijkbaar stoorde men zich niet aan deze verordeningen want herhaaldelijk werden dergelijke bepalingen opnieuw uitgevaardigd door de overheid. Aannemelijk is dat menig nachtelijk reiziger een lelijke val gemaakt heeft over de ijzeren ringen die in het straatdek waren aangebracht.
Hoewel het beugelen vaak een typische Limburgse sport wordt genoemd gebeurt de beoefening hiervan toch op meer plaatsen dan alleen Belgisch en Nederlands Limburg. Zelfs in Duitsland en Frankrijk wordt er op beperkte schaal gebeugeld. In de beugelbanen die men in het begin van de negentiende eeuw in verschillende tuinen in Amsterdam aantrof, had de beugel de vorm van een acht. Hij stond niet hellend maar loodrecht op de baan en kon ook omgedraaid worden. De bovenste ring was kleiner dan de onderste. Wie kans zag de bal door de onderste ring te slaan, kreeg een dubbel aantal punten. Bij schrijver Jacob van Lennep kan men ook terecht voor beugelen. Hij speelde met hooggeplaatste personen op Het Loo. “Toen ik in 1851 en 1852 op Het Loo logeerde, heb ik daar bijna alle dagen gebeugeld. Ik had er den rechten slag niet van. Daar ik het land heb aan bukken, bleef ik natuurlijk bij de krukken”, zo schrijft hij zelf in een brief.
Een kwart eeuw later waren er in wat dan wel Holland genoemd wordt, zelfs geen boeren meer die wilden beugelen: bij boerenherbergen en dergelijke gelegenheden waren alleen nog maar vervallen beugelbaantjes te vinden. Benoorden de grote rivieren is het beugelen als sport verdwenen. Zo niet in het Zuiden.

Uit “destijds”

Tot aan de Tweede Wereldoorlog kon men in Noord-Limburg zowel als in Brabant in bijna elk dorp wel één of meerdere beugelbanen aantreffen. Dit waren meestal niet overdekte banen die bij een café of herberg waren gelegen. Hier werd voor de ontspanning gebeugeld, vaak voor een sigaar of een pot bier voor een gewonnen partij. Later kwamen de zogenaamde beugeltoernooien, waarbij om hammen of andere prijzen werd gebeugeld.
In 1932 werd er zelf een beugelbond opgericht die competitiewedstrijden organiseerde in zeven klassen. Toch geraakte de beugelsport na de oorlog in de versukkeling. Gelukkig neemt de laatst jaren de belangstelling voor deze volkssport weer aanzienlijk toe. Niet alleen in het zuiden van Nederland, maar ook in Brabant zit deze sport weer duidelijk in de lift. Thans telt de Nederlandse Beugelbond 36 verenigingen.

De gevonden ring is dus een ring van een beugelbaan, het oudere type. Tegenwoordig wordt meestal de ring in U vorm op de baan geplaatst zoals op onderstaande tekening. Ik heb de ring 2 jaar laten drogen, daarna de dikke laag roest verwijderd en geconserveerd met 2 x hammerite verf

Voor verdere informatie over de beugelsport is veel te vinden op internet.
                                                         Jan Kusters

 

Helemaal uit Stramproy:

Naar de pagina: ‘Wat is dat voor een ding?